آنچه مرا به اورهان ولی علاقه مند می کندسادگی وشفافیت زبانی اوست.اورهان ولی تلاش نمیکند خود را آدم مهمی جلوه بدهد و همین امر باعث شد تا آدم مهم های زمانش با او برخورد مناسبی نداشته باشند.اورهان مخاطبش را در میان مردم کوچه بازار جستجو می کند وبرای خوش آمد اهل ادب شعر نمی گوید.ویژگی خاصی که شعر اورهان ولی دارد عدم استفاده او از صناعات وآرایه های ادبی در شعر میباشد.واین به خاطر عدم آشنایی او با این ابزارنیست.بلکه تلاش در جهت برداشتن هر مانعی است بر سر راه مخاطب عام واغلب کم سواد برای دست یابی به مقصود وی.اورهان ولی یک شاعر کاملا سیاسی است .او حتی در اعتراض به دستگیری ناظم حکمت شاعر هموطنش دست به اعتصاب غذا می زند اما تفاوت او با دیگر شاعران سیاسی واجتماعی این است که سیاسی بودنش را اعتراف نمی کند و فریاد نمی زند.او در بیان بد ترین شرایط و رنج ها از زبان طنز استفاده می کند :
جیب سوراخ!
جلیقه سوراخ!
آستین سوراخ!
کت سوراخ!
پیراهن سوراخ!
شلوار سوراخ!
آخر مگر تو آبکشی مرد؟
اگر سر تاسر کتاب های او را بگردی شعری را نخواهی یافت که از اجتماع و سیاست باز مانده باشد.او خود را در میان مردم می دید ومخاطب نهایی اش را هم خود آنان می دانست پس به ناچار شعر هایش در همان دنیای مردم عادی سیر می کند.او عجیب وغریب نیست لاجرم شعرش نیزعجیب و غریب :!نیست.در یکی از شعر هایش
خود را این گونه معرفی می کند:
من اورهان ولی ام!
همون که شعر معروف _حیف شد رستم افندی _رو گفته
شنیدم تو کف زندگی خصوصی منین!
واسه تون می گم:
اول این که آدمم!
یعنی جونور سیرک و باغ وحش نیستم!
گوش و چشم و دماغ دارم!
که البته آخریش تعریفی نداره!
...............................
اتفاق های درون شعر همه وهمه برای خود شاعر اتفاق می افتد وخود او بازیگر نقش اول است.به همین خاطر در انتقال مطلب کاملا تواناست.شخصیت های شعری اش نیز افراد مهم نیستند .افرادی از جنس خود اویند.افرادی که با آن ها زیسته وآرزوهای کوچکشان را با عمق جان درک کردهاست.
مادر بزرگ،شوفرعبدی،گالیور،رابینسون کروزوه،محمود خله،سلیمان افندی و....همه وهمه افراد عادی هستند که در شعر او جنبه ی عمومی پیدا می کنند و مخاطب به طرز عجیبی با آن ها وشخصیت آنها ارتباط پیدا میکند.
یکی دیگر از ویزگی های شعر او استفاده از عناصر بومی در شعر است.او به خوبی فهمیده است که برای این که شعر جهانی بشود لازم نیست از عناصر و مسایل بین المللی و اعلام جهانی سخن گفت.بلکه کافی است محیط اطراف خود را شناخت ودر قالب آن مسایل جهانی را بیان کرد.کاری که در ایران ما کمتر شاعری از آن استفاده کرده است.استفاده ی اواز عناصر بومی ومحلی در جهت بیان اندیشه ای جهانی از او شاعری قدرتمند ساخته است:
درخت زغال اخته،اسکله،درخت چنار،مرغ دریایی،قایق و...همه عناصری کاملا ساده هستند که در استانبول جزء زندگی عادی مردم عادی است ولطف شعر اورهان ولی استفاده از آن هاست در بیان مفاهیم عمیق.
ویژگی دیگر او ضربه زدن غافلگیر کننده وناگهانی است.به قول منتقدی غربی همیشه کاری ترین ضربه ها را دست چپ میزند.واین در مورد شعر های اورهان ولی نمود عینی می یابد.او هیچ گاه از قبل به شعر نیندیشیده است واین هم ناشی از روح سرگردان وفرا فعال اوست.ونا گهان با ضربه ای قوی مخاطب را غافلگیر می کند.
اما ایرادی که به کارهای اورهان ولی وارد است نگفتن شعر های بلند است.این کار شاید به نوعی شانه خالی کردن از دشواری هایی است که کارهای بلند به همراه دارند.اگر شعرهای او را مورد بررسی قرار دهیم شاید شعر های بیش از یک صفحه ای او کمتر ازعدد انگشتان دو دست باشد.اگر چه این ایراد را می توان در مورد او پذیرفت اما با این توجیه همراه است که او در جذب مخاطب که عمدتا عامی است و صبر مخاطب متخصص وشعر شناس را ندارد تلاش میبکند ولذا باید در این راه از تمامی ابزار وایده ها استفاده نمود که اصلی ترین آن ها کم گویی وایجاز در سخن است.زیرا با زیاد شدن دامنه ی شعر نیاز به تعمق و کاوش در عناصر آن در جهت فهم مقصود شاعر بیشتر احساس می شود واین کار را از مخاطب عامی نمی توان انتظار داشت.
در زیر چند شعر از اورهان ولی که در مجموعه ی ماهی مست وبه ترجمه ی ترانه سرای خوب روزگار ما
یغما گلرویی انعکاس یافته است ارایه می گردد:
مادربزرگم
عزیزترین رفیق بچه گیام شد
از روزی که دوتایی
نشستیم ونقشه کشیدیم
واسه نجات دادن رابینسون از جزیره ی متروکش!
از روزی که دوتایی گریه کردیم
واسه عذابی که گالیور
تو سرزمین غولا کشیده بود!
اکه تو اون دنیا
غروبا که کارخونه تعطیل میشه
راهِ برگشتن به خونه این قد سر بالا نباشه
مردن چیز بدی نیست.
۳
ماهیگیرای ما
عین ماهیگیرای توی کتابا
دسته جمعی
آواز نمی خونن!
